LİDERLİK

LİDERLİK Liderlik tanımı ile ilgili çok farklı görüşler ve tanımlar ortaya atılmıştır, fakat herkesin birleştiği ortak bir nokta olarak liderliğin, insanların sayısı kadar farklı tanımlanabilecek bir kavram şeklinde olmuştur. Etkili bir lider yapıcı ve yaratıcı görüşlere önem verir çalışanların Farklı görüş ileri sürmeleri ne olanak sağlar ve karşı görüşleri özellikle yapıcı ve yaratıcı olmak koşuluyla sağlıklı karar alma sürecinin vazgeçilmez bir parçası olarak görürler. LİDERLİĞİN GELİŞİM SÜRECİ Liderliğin çok eski bir sanat olduğundan söz etmektedir. Platon’un Sezar gibi pek çok ünlü düşünürün çalışmalarında liderlikle ilgili tartışmalarına rastlanmaktadır. (Bass, 1981) Ayrıca liderlik evrensel bir konudur geçmişten günümüze birçok topluluk tarafından farklı şekillerde uygulanmış ve yorumlanmıştır Avrupa ve Asya ‘daki ilkel kabilelerden Eskimolara kadar, Amerikan yerlerinden, hatta gelişmiş yada gelişmemiş insan topluluklarına kadar görülen bir olgudur. Bu nedenle yapılan araştırmalardan ve alan yazılarından da gördüğümüz üzere liderliği tek bir tanımla sınırlamamız mümkün değildir. Liderliğin pek çok tanımı mevcuttur. Ve tarih boyunca konuyu inceleyen pek çok uzman ve bilim insanı tarafından tekrar tekrar yorumlanmıştır. Liderlik ile ilgili düşünce ve yaklaşımları tarihsel sürecine baktığımızda 1980’li yıllardan sonra değişmeye başladığını görmekteyiz. 20 yüzyılda liderlik ve yönetim kavramlarının birbirinden ayrı olarak ele alınması gerektiğine görmekteyiz. Liderlik tanımlarında daha çok hizmet işbirliği, değişim, ortak amaçlar, karşılıklı etki ve ikna gibi kavramların ön planda olduğunu görmekteyiz. Zaman içerisinde değişen ve gelişen liderlik kavramının hakkında şunları söyleyebiliriz; Liderlik kavramının daha çağdaş ve geçerli diyebileceğimiz tanımı içerisinde beş temel öğe içermektedir. 1. Lider daha çok arka planda kalan popülizm peşinde olmayan bir konumda olmalıdır. 2. Lider ve işgörenler arasındaki ilişkinin temelinde işgörenleri etkilemek ve davranışlarını değiştirmek düşüncesi yatmaktadır. 3. Çağdaş yaklaşımlar da liderlik bir etkileşim süreci olarak tanımlanmaktadır. 4. Örgütte çalışanların tamamı değişim ve dönüşümden yanadır ve değişimi sağlayacak yönetimlerin uygulaması yine liderlerden geçmektedir. 5. Gerçekleştirilecek olan değişiklikler yalnızca yöneticiler değil tüm çalışanların Arzu ettiği değişiklikler olmalıdır. Görüldüğü üzere liderlik ile ilgili alan yazıları incelendiğinde aslında aynı anlamı içeren fakat içerisinde farklı değişik kavramlar kullanmak suretiyle yapılan pek çok liderlik türlerinden söz edildiğini görmekteyiz. (A., 2004) Ancak bizler için önemli olan burada geçen farklı liderlik türleri ve modellerinin hangi tür liderliğin veya hangi tür liderlik uygulamalarının okulumuzda öğrenmeyi ve eğitim kalitesini yükseltmeyi sağlayacağını tespit ederek tercih etmemiz gerektiğidir. LİDERLİK KURAMLARI Kuram kavramı, belirli bir alanda bir takım olguları veya olgusal ilişkileri açıklayan birbiriyle ilişkili kavramlar, tanımlar, varsayımlar, ilkeler ve genellemeler bütünüdür. (Karasar, 2005) Liderlik ile ilgili kuramları 3 ana başlık altında toplayacağız. 1. Özellik kuramları 2. Davranış kuramları 3. Durumsallık kuramları Bu üç başlığı kendi içinde ayrı ayrı incelemek gerektiğinde karşımıza pek çok alt başlık çıktığını görmekteyiz. Kısaca ana başlıklarını inceleyecek olursak; Özellik kuramları liderlerin bireysel özelliklerini ve sahip oldukları nitelikleri temel almaktadır. Davranış kuramları liderleri belirleyen faktörler kişisel özellikler değil işgörenler ile ilgili anlayışları ve onlara karşı sergilemiş oldukları davranışlarıdır. Durumsallık kuramları kullanılacak olan liderlik yaklaşımının geniş ölçüde ortama ve duruma, iş görenlere, yapılan işe örgüte ve diğer çevresel etmenlere bağlı olduğunu gösterir. LİDERLİK TARZLARI Lider ve liderlik kavramının bir çok anlamı olduğunu şimdiye kadar yapılan pek çok araştırmaların bir yansıması olarak defalarca gördük liderlik kuramları da dikkate aldığınızda karşımıza dört farklı liderlik türü çıktığını görmekteyiz şimdi bunları kısa kısa başlıklar altında sıralayacak olursak 1. Otokratik liderlik 2. Bürokratik liderlik 3. Demokratik liderlik 4. Liberal liderlik kavramları karşımıza çıkmaktadır. Otokratik lider; güç ve karar verme yetkisini kendi elinde tutar ve kararlarını hiç kimseye danışmadan sadece kendi fikir ve kararlarını uygulayarak yol alır. Bürokratik lider her şeyi prosedürlerine uygun olarak yapan ve tüm süreçlerini uyumlu bir şekilde benimseyen ve uygulayan liderdir. Demokratik lider alacağı kararlar öncesinde iş görenlerine, danışanarak onların görüş ve önerilerini alan ve önem veren bir liderdir. Liberal Lider çalışanlarının özgürce hareket etmelerini ve Kurum içerisinde insiyatif geliştirmelerine ve bunu kullanmaları yönünde çalışanlarına ortam hazırlayan bir liderdir. YÖNETİCİ VE LİDER FARKLARI Liderlik, yönetim ve bununla birlikte idare birbirleri ile yakın ilişki içinde bulunan ve bazen birbirleri yerine ifade anlamında da kullanılan kavramlardır. Ancak bu kavramlar birbirlerinden anlam bakımından bazı farklılıklara sahiptirler. Liderlik çalışanların, motivasyonlarını arttırmada ve eylemlerine en etkili biçimde yapabilmeleri için performanslarını arttırmada, onlara rehberlik ederek yönlendirmeyi gerektirir. Yönetim ise mevcut örgütsel düzen ve işleyişi en etkin biçimde sürdürme konusunda uygulama ve teknikleri içermektedir. Lider misyon vizyon ve değerler ile ilgilenirken yönetici planlama örgütleme uygulama ve somut sonuçlar elde etmeye odaklanır Ancak şu bir gerçektir ki okullarda başarıyı sağlayabilmek için liderlik ve yönetimi bir arada ele almamız gerekir. Liderlik ve yönetim dengeli bir sekil de ele alındığında okullarda başarıyı getirebilmektedir. Kaynakça A., H. (2004). Distributed leadership and school improvement. Educational management administration and leadership 32 sayı, 11-24. Bass, B. (1981). Stogdill's handbook of leadership: A survey of teory and research. New York: Free Press. GEDİKOĞLU, P. (2015). Liderlik ve Okul Yönetimi. Ankara: Anı Yayıncılık. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.